Ο εφιάλτης, όσων ασκούνται αρκετά, είναι η υπερπροπόνηση. Η υπερπροπόνηση μπορεί να «χτυπήσει» την πόρτα, τόσο όσων ασκούνται ερασιτεχνικά, όσο και αυτών που ασκούνται επαγγελματικά. Οι συνέπειες: άσχημες για τον ερασιτέχνη και καταστροφικές για τον επαγγελματία. Ας δούμε τη λύση που εφαρμόζουν πολλές ομάδες ποδοσφαίρου στο εξωτερικό (με πρωτοπόρο τη Μίλαν).
Τι είναι η υπερπροπόνηση
Η υπερπροπόνηση είναι αποτέλεσμα της υπερβολικής (για τον ασκούμενο) άσκησης, σε σημείο που ο οργανισμός ξεπερνάει τα όριά του. Δηλαδή, αιτία είναι η υπερβολική προπόνηση ή η απότομη αύξηση του φόρτου της. Η επίδραση του συνδρόμου (σύνδρομο σημαίνει ένα σύνολο από συμπτώματα) είναι τεράστια και επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό, δηλαδή όχι μόνο το σωματικό, αλλά και το συναισθηματικό, ακόμα και το νοητικό επίπεδο (π.χ. την κρίση).
Τυπικά, εμφανίζεται με γενική αδιαθεσία, απώλεια της όρεξης για άσκηση, «βαριά» πόδια, εκνευρισμό, ευερεθιστότητα κτλ. Η υπερπροπόνηση, για τους περισσότερους αθλητές, «σκάει» σαν «κεραυνός εν αιθρεία», αλλά πάντα ο οργανισμός στέλνει τα σχετικά σήματα αλλά οι ασκούμενοι δεν τα πιάνουν. Η υπερπροπόνηση δεν εμφανίζεται συχνά στους ασκούμενους αλλά στην πραγματικότητα τους απειλεί και υπολογίζεται ότι πολλοί ασκούμενοι θα υποφέρουν σε κάποια φάση της ζωής τους από αυτήν.
Οι συνέπειες
Το πιο τραγικό πράγμα με την υπερπροπόνηση είναι οι συνέπειες, που είναι δυσανάλογα επιζήμιες, σχετικά με την ευκολία της πρόληψής της.Ένας επαγγελματίας αθλητής, τυπικά, χάνει μισή με μία σαιζόν αν πάσχει από υπερπροπόνηση (τεράστιο κόστος για αυτόν και την ομάδα του), ενώ δεν είναι σπάνιο το γεγονός ότι μερικές καριέρες έχουν καταστραφεί εξ ολοκλήρου από αυτήν! Ακόμα χειρότερο είναι, ότι και να το ξεπεράσει ο αθλητής, πολλές φορές είναι αδύνατο να επιστρέψει στην προηγούμενη φυσική κατάσταση, από φόβο του συνδρόμου («να μη το ξαναπάθω») ή άλλων αιτιών.
Για τον ερασιτέχνη ασκούμενο οι συνέπειες σίγουρα δεν είναι τόσο τραγικές (δεν είναι επαγγελματικό ζήτημα, δηλαδή), αλλά όσοι ασκούνται και απολαμβάνουν τα οφέλη της άσκησης δεν θέλουν να τα χάσουν. Για τους ερασιτέχνες αθλητές, οι συνέπειες είναι κυρίως ψυχολογικές, αλλά και αυτό δεν είναι λίγο!
Ίσως το πιο ενοχλητικό στην ιστορία είναι ότι η πρόληψη της υπερπροπόνησης δεν απαιτεί τίποτα, απλά μόνο την τροποποίηση του προγράμματος προπόνησης, πρακτικά τη μείωσή του όγκου (ίσως και της έντασης). Έτσι, έχουμε να κάνουμε με ένα σύνδρομο, που το μόνο που χρειάζεται είναι να διαγνωσθεί έγκαιρα, πριν εμφανιστεί και η αντιμετώπισή του είναι εύκολη.
Η διάγνωση
Η διάγνωση είναι τόσο εύκολη όσο και δύσκολη. Μερικοί ασκούμενοι αναφέρουν ότι «το καταλαβαίνουν» και τροποποιούν την προπόνησή τους ανάλογα. Οι περισσότεροι όμως δηλώνουν πλήρη άγνοια και όταν τους «βρίσκει» τους προκαλεί σοβαρά προβλήματα. Μέχρι πρόσφατα οι περισσότεροι ιατροί πρότειναν παρακολούθηση της ψυχολογικής κατάστασης των ασκούμενων (με απλά ή λιγότερο απλά ερωτηματολόγια, όπως το POMS) ή παρακολούθηση των σφυγμών σε ανάπαυση (πρέπει να υπάρχουν πολλές μετρήσεις και να ξεκινούν πριν αρχίσει ο ασκούμενος να νιώθει τα πρώτα συμπτώματα) και άλλες παρόμοιες απλές μεθόδους. Ευτυχώς, πρόσφατα κάτι άλλαξε και η αξιοπιστία της διάνγωσης βετιώθηκε ουσιαστικά.
Μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού (ΜΚΡ)
Όλοι γνωρίζουν τον καρδιακό ρυθμό ή τους σφυγμούς της καρδιάς, που υπολογίζονται ανά λεπτό. Οι σφύξεις ανά λεπτό είναι ένας αξιόπιστος δείκτης της φυσικής κατάστασης και της υγείας γενικότερα (στα νοσοκομεία οι σφύξεις καταγράφονται πολλές φορές την ημέρα, ως δείκτης της υγείας των νοσηλευομένων).
Μπορεί, λοιπόν, κάποιος να έχει 60 σφύξεις το λεπτό σε ηρεμία (και σίγουρα σχετικά καλή φυσική κατάσταση), αλλά αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι ο κάθε χτύπος δεν απέχει από τον επόμενο πάντα 1 δευτερόλεπτο (1΄=60΄΄, άρα για κάθε δευτερόλεπτο ένας χτύπος = 60 χτύποι το λεπτό). Συνήθως, απέχει περισσότερο ή λιγότερο. Ο μέσος όρος είναι 60 χτύποι το λεπτό ,αλλά μερικοί χτύποι απέχουν 0,7 δευτερόλεπτα και άλλοι 1,3 και οποιοδήποτε χρόνο ενδιάμεσα. Αυτή η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού (που δεν είναι ρυθμικός!) ονομάζεται μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού (ΜΚΡ). Η ΜΚΡ εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, αλλά γενικά αντιπροσωπεύει την επίδραση του αυτόνομου νευρικού συστήματος πάνω στην καρδιά. Με την καταγραφή του μπορούμε να συμπεράνουμε αν «επικρατεί» το συμπαθητικό ή το παρασυμπαθητικό σύστημα (η αλλοίωση της ισορροπίας του συμπαθητικού και του παρασυμπαθητικού συστήματος είναι το πρώτο σημάδι ότι ο οργανισμός πλησιάζει τα όριά του).
Έχουν περάσει πάνω από 40 χρόνια (1965) από την πρώτη αναφορά σχετικά με τη ΜΚΡ και οι σχετικές μελέτες πλέον πλησιάζουν τις 10.000! Τα δεδομένα είναι πολύ σημαντικά, αλλά μόλις πρόσφατα βγήκε από τα επείγοντα περιστατικά και τις μονάδες εντατικής θεραπείας και εξόπλισε τα ιατρεία αυτών που ασχολούνται με ασκούμενους ως βοήθημα για την πρόγνωση του συνδρόμου της υπερπροπόνησης.
Η εξέταση
Η εξέταση είναι απλή, γρήγορη και αναίμακτη. Μπορεί να γίνει σε οποιοδήποτε χώρο (τα μηχανήματα καταγραφής είναι φορητά) και το μόνο που χρειάζεται είναι κάποιος που θα μπορεί να αξιολογήσει τα αρκετά πολύπλοκα αποτελέσματα του τεστ. Η καταγραφή μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους, αλλά η απλή δεκάλεπτη καταγραφή (5 λεπτά ξαπλωτός και έγερση και 5 λεπτά όρθιος) είναι αξιόπιστη και αρκετή για πολλά συμπεράσματα σχετικά με την φυσική κατάσταση και τον κίνδυνο του συνδρόμου υπερπροπόνησης. Ο εξεταζόμενος φοράει μία λεπτή ελαστική ζώνη στο στήθος (ακριβώς ίδια με αυτές των καρδιοσυχνομέτρων της αγοράς που μετρούν τους σφυγμούς για προπόνηση) και ξαπλώνει. Μετά από 4 λεπτά σηκώνεται και κάθεται όρθιος για ακόμα 5 λεπτά. Βγάζει τη ζώνη και το τεστ έχει ολοκληρωθεί. Τα αποτελέσματα βγαίνουν αμέσως και ο κίνδυνος του συνδρόμου υπερπροπόνησης αξιολογείται άμεσα. Σε συνεργασία με τον προπονητή εξετάζεται η κατάσταση του ασκούμενου και λαμβάνονται τα σχετικά μέτρα, αν είναι αναγκαίο.
Για αθλητικούς συλλόγους και ομάδες μπορούμε να έρθουμε στο χώρο σας και να εξετάσουμε μεγάλο αριθμό αθλητλων σε πολύ χαμηλές τιμές (το ίδιο ισχύει και για επαρχία)
